Çanakkale,madde 9.1-a'nın battığı yerdir.

[Ates Ulker]

     Uluslararası Satranç Federasyonu (FİDE) son zamanlarda oyun kurallarında
bazı değişiklikler yaptı.Ama bu değişiklikler deneyimli satranççılarımızı kaygı-
landırmaktadır.
      Kısa zaman önce 9.1-a maddesini tartışmak istedim.Çoğu zaman olduğu gibi
tartışmaya 1-2 kişi katıldı.Bunlardan biri de konunun önemsiz olduğunu öne sürdü.
Bir kural için "doğrudur"veya "yanlıştır,sakıncalıdır"seçeneklerinden birini
işaretlemek istemeyen bir üyemiz,böyle beklemediğim bir seçenek göstererek beni kızdır-
mayı başarmıştır.
      Şimdi bu konuya devam edip önemli olup olmadığını da anlamış olacağız.
      Bilindiği gibi FİDE oyun kuralları madde 9.1-a nın özeti
      turnuva yönergesinde belirtilen asgari hamle sayısı doldurulmadan berabere
yapmak hakemin iznine bağlıdır.Hiç hamle sayısı belirtilmemişse yine hakemden
izin alınacaktır.
       şeklindedir.
       Madde 9-2 ise özetle
       Tahtada 3 defa aynı durum oluştuğunda oyun berabere olabilir
       anlamındadır.(uygulama ile ilgili ayrıntıları bu bölümde hatırlatmaya
       gerek yoktur)

       Halen oynanmakta olan Çanakkale 17 nci Troya Satranç turnuvasında 5 nci
turda yönergede "9.1-a'ya göre berabere için 30 hamle oynanacaktır"ifadesi bulunduğu
halde yabancı oyuncuların arasında 30 hamleden önce berabere biten oyunlar olmuştur.
Canlı yayında gösterilen ilk 2 oyunu inceledim.Her 2 beraberlikde de madde 9.2 den
yararlanılmıştır.Ancak bu durum madde 9.2 sayesinde madde 9.1-a'nın çürütülmesi
demektir.Hele 1 nci masada oyunun başında 6 ncı hamlede 5 defa hamle tekrarı yapılarak
adeta madde 9.1-a ile alay edilmiştir!
Beş defa hamle tekrarı ile 14 ncü hamleye gelinerek oyun berabere bitirilmiştir.
Ben hakem olsaydım bu beraberliklerin ikisini de
onaylamazdım.Çünkü bu yöntem FİDE'nin son değişikliğine karşı gelmek demektir.Bu söyledi-
ğime katılanlar da olacaktır.Katılmak istemeyenler de olacaktır.Ama bu şekilde 9.1-a
maddesi yokedilemez.Çünkü yapılan hamle tekrarları zorunlu değildir.FİDE bu şekilde
beraberlik istemiyor.Özellikle ilk masada oyun 30 hamle oynanmalıydı.Yönergedeki madde
çiğnenmiştir.Bu olaydan sonra 9.2 maddesinin öngörülen asgari hamle sayısından önce
(Çanakkale için 30 hamle,başka yerlerde değişik!?)zorunluluk yoksa uygulanamayacağı
sonucuna varıyoruz!1 nci masadaki örnekte Beyaz hemen 6 ncı hamlede Fe3 oynamak zorun-
da değildir!
        Ne demek istediğimi daha iyi anlatmak için bir örnek vereceğim.Ateş Ülker
beyazla,Ahmet Doğuştanmuhalif isimli bir satrançcı da siyahla aşağıdaki oyunu oynadı-
lar:
        1.Ac3 Ac6  2.Ab1  Ab8  3.Ac3  Ac6  4.Ab1 Ab8 5.Ac3  ve hamle sırası Siyahda
iken Ahmet Doğuştanmuhalif bey notasyon kağıdına  5..,Ac6 yazarak hakeme gitti.Doğuştan-
muhalif bey hakeme şöyle dedi: Notasyon kağıdına yazdığım hamle ile tahtada aynı durum
3 ncü defa oluşacaktır.Madde 9.2 uyarınca oyun beraberedir.
        Hakem bu istek karşısında ne diyecektir?
        Yabancıların dün 1 nci masada yaptıkları hamle tekrarını onayladığı gibi bizim-
kini de onaylayacak mıdır?Hiç sanmıyorum.Beni en çok yaralayan,en çok üzen de budur.Ya-
bancılara tanınan ayrıcalıklar bize tanınmaz!Hakem bizim isteğimizi kabul etmeyecektir.
Madde 9.1.a ya aykırı hareket edilmez,diyecektir.İsimlerimize bakıp belki de Ankara'ya
danışacaktır.
        Madde 9.1.a,FİDE nin ortaya koyduğu bir maddedir.Bizim Federasyonumuz ve turnuva
yöneticilerimiz de bu maddeyi aynen uygulamakta kararlıdır!Bu takdirde hiç kimse madde
9.2 nin arkasına sığınarak 9.1-a yı geçersiz hale getiremez.Bu sorunun tek çözüm yolu
benim daha önce söylediğim gibi asgari hamle sayısını kaldırmaktır!Ama turnuva düzenle-
yen yöneticilerimizin bundan çekineceklerini biliyorum.Onlar Federasyondan bu yönde bir
talimat gelmesini bekliyecektir.
        Hiç zorlayıcı neden yokken 5 defa hamle tekrarı yapılarak 9.1-a maddesi ile
alay edilmiştir.Satrancın sessiz komedi tiyatrosuna dönmesine izin verilmemelidir.
                                                     Ateş Ülker
       

[satrancokulu]

FIDE'nin yeni 9.1.a meaddesi tam olarak şöyle:    

"The rules of a competition may specify that players cannot agree to a draw, whether in less than a specified number of moves or at all, without the consent of the arbiter."

Turnuva kuralları hakemin onayı olmadan oyuncuların belli bir hamleden önce veya tüm oyun boyunca  berabere yapamayacaklarını belirleyebilir. Burada dikkat edilmesi gereken kelime "may" ifadesi. Yani turnuvanın belli bir hamle sayısını belirlemesine gerek yok. Siz tüzüğe yazmazsanız eskisi gibi oyuncular oynayabilirler ve 3 kez konum tekrarı gibi zorlayıcı yollara başvurmazlar.

Öncelikle kuralların neden çıktığını iyi tespit etmek lazım. 8-10 kişinin oynadığı önemli organizasyonlarda sorun erken beraberelerdir. Seyirciler gelir, televizyon kameraları gelir, nette canlı yayın için insanlar bilgisayar karşısına oturur ve oyunların yarısından çoğu kısa berabere ile sonuçlanınca satranç sporu adına hoş olmayan bir görüntü çıkar. İşte bu sıkıntıyı ortadan kaldırmak için az oyunculu ve önemli turnuvalarda organizatörler böyle bir kural çıkardı. Aslında bu kural belli ki FIDE'ye aykırıydı çünkü organizatör kafasına göre böyle önemli maddeleri kural diye ortaya koyamaz. Bir gün organizatörün oyuncular amuda kalkarak oynamalı diye bir madde koyduğunu düşünün!

Tabii FIDE'nin genel politikası sıkışmadıkça hiçbirşey yapmamak olduğu için organizatörlerin de böyle bir girişimde bulunmasını yadırgamıyorum ama bu kuralın üst masalardaki oyuncuların erken beraberesini engellemeyeceği ortaya çıkmış. Sanırım artık 9.2 maddesine 3 kez konum tekrarından sonra bir yalan testi ekleme zorunluluğu da yakındadır.

Veya artık puanlama sistemini değiştirmeli ve berabere yapan beyazla berabere yapan siyah aynı puanı almamalı. Puan anlamında satrançta asla beraberlik olmazsa kimse de gönüllü berabere yapmak istemez.

[!?]

1.Ac3 Ac6  2.Ab1  Ab8  3.Ac3  Ac6  4.Ab1 Ab8 5.Ac3  ve hamle sırası Siyahda
iken Ahmet Doğuştanmuhalif bey notasyon kağıdına  5..,Ac6 yazarak hakeme gitti.Doğuştan-
muhalif bey hakeme şöyle dedi: Notasyon kağıdına yazdığım hamle ile tahtada aynı durum
3 ncü defa oluşacaktır.Madde 9.2 uyarınca oyun beraberedir.      

1.Ac3 Ac6  2.Ab1  Ab8  3.Ac3  Ac6  4.Ab1den sora = istese yeter.başlangıç pozisyonu 3.ncü kez oluşuo.

[ookii]

Keşan'daki turnuvada 30 hamleden önce berabere yapılamaması kuralı vardı. Bununla ilgili iki duruma şahit oldum.

İlk olay altıncı turda Gürcü IM'ler arasında oynanan bir maçtı. Maç yıldırım hızında başladı, oyuncuların yüzlerinde tebessüm vardı ve tüm taşlar kesildikten sonra taraflar otuzuncu hamlelerini yapar yapmaz notasyonlarını gülerek imzaladılar. Böyle bir uygulamaya ancak böyle cevap verilirdi.

İkinci olay olarak Sırp GM'ler tarafından oynanan son tur maçındaki bitiş fotoğrafını gördüm.
Notasyon birebir uyuşmayabilir, ama tahminimce o konuma aşağıdaki hamlelerle geldiler:
1.e4 Af6 2.e5 Ad5 3.d4 d6 4.Fc4 Ab6 5.Fb3 Ac6 6.Af3 Fg4 7.Ag5 Fd1 8.Ff7 Şd7 9.Fe6 Şf7 10.Ff7 Şd7 11.Fe6 Şe8 12.Ff7
Kuralın kuralla çeliştiği yer ustaca tespit edilerek "Öyle başa böyle tarak." misali üç hamle tekrarıyla beraberlik elde edildi.
İşin komik yanı şu ki hakemler sonucu teyit edene kadar epey bir düşündüler, taşındılar. Kendi aralarında konuştular ve oyunlarını bitirmiş olan Sırp GM'ler masada birkaç dakika şaşkınlıkla beklediler. Hakemlerin de o anki şaşkınlıkları görülmeye değerdi. Zira şaşıracak bir durum yoktu, 12. hamlede üç konum tekrarı oluşmuştu.

Peki FIDE böyle uygulamaları öngörmedi mi? Elbette akıllarına gelmiştir, olası senaryoları ayrıntısıyla hesaplamışlardır. Burada esas konu kuralı nasıl yorumladığımız. Bence bu madde ile küçük yaştaki satranççıların, büyüklerini taklit ederek sportif mücadelelerini ortaya koymayarak erken ve anlaşmalı beraberlik yapma davranışları törpülenebilir. Bu bakımdan kuralın uygulamaya değer olduğu yerler vardır.
Yaş grupları vb. öğrenci turnuvaları için faydalı, ama açık turnuvalar için pek de uygulanabilirliği olmayan ve caydırıcılıktan uzak bir kuraldır.   

Ne var ki yabancı oyunculara ayrım-kayrım yapıldığı konusunda aynı fikirde değilim. Örneğin Sırpların maçında oluşan konumun aynısı, atıyorum, Yılmaz-Erturan maçında olsa hangi babayiğit hakem sonucu onaylamayacak? Böylesi bir olaya pek ihtimal vermediğimi belirtmeliyim.

Ayrıma emsal teşkil eden başka olaylar olduysa bunlardan haberim yok. Haberi olanlar bunları bizimle paylaşırlarsa memnun olurum. Biz de benzer durumlara düşmemek gereken tedbiri almış oluruz.

[Tutku DINCER]

30 hamle ile ilgili başka konu bulamayınca buradan devam edeyim dedim.

Yaş gruplarında 10 yaş genel kategorisinde elektronik boardda yayınlanan bir maç dikkatimi çekti.

Danaci Turhan Can ½ - ½ İbik Halİt Yavuz

Maç 31. hamlede beraberlikle sonuçlanıyor.Ancak ilginç olan oyuncuların 19. hamleden itibaren 19...Şh8 20.Şh1 Şg8 21.Şg1 Şh8 şeklinde gitmeleri.Yani iki taraf da 12 hamle boyunca şahlarını bir "g" hattına bir "h" hattına oynayıp duruyorlar ama oyun 23. hamlede 3 pozisyon tekrarından beraberlikle biteceğine ancak 31. hamlede sona erdiriliyor.Açıkçası yapacak bir yorum bulamadım.Ben olayı size aktardım, yorumu da okuyucular yapsın.

http://web9.tsf.org.tr/ (Maç şu anda 9 numaralı sanal stadyumda, izlemek isteyenler maçlar değiştirilmeden bakabilirler)

[Ates Ulker]

Sevgili Tutku,
27 Ocak tarihli mesajını 3 Şubat'ta gördüm.Bir cevap yazmadan önce 3 gün düşündüm.Bu süre içinde başka
cevap yazan da olmadı!"Niye ilgi yok?"diye sorsam hemen"ilgi gösterme zorunlu değildir"cevabı gelecektir.
İşaret ettiğin olay benim iddialarımın haklı olduğunu düşündürmektedir.İki küçük oyuncumuz,yabancılar gibi
9.2 maddesini kullanarak hakeme başvurmaya çekinmişler!"Ne olur ne olmaz 30 hamleyi dolduralım"diye düşün-
müşler.FİDE bu çelişkiyi mutlaka ortadan kaldırmalıdır.Bizim Federasyon da bunu FİDE nezdinde dile getirmelidir.
Şimdilik benim aklıma gelen en basit çözüm yolu hamle sayısının ortadan kaldırılmasıdır!Aksi halde Satranç
komik duruma düşmektedir."Berabere bitirmeden önce hakemden izin alın"denmesi yeterlidir.30 hamle tahtada
defalarca tekrar yapmak Satranç oyununun şanına ve asaletine gölge düşürmektedir.

[Tutku DINCER]

Merhaba Ateş Bey,

Bu kural malesef böyle trajikomik olaylara yol açmaktadır.Ama bence tutup da bu kuralı kaldırmak yerine başka bir çözüm getirilmelidir.Kim 2 tane +2600 oyuncunun maçını izlemek istemez?Bizler Türkiye'nin en iyi oyuncularının (daha doğrusu en yüksek ELO'lu oyuncularının) maçlarını izlemek istemez miyiz?3-5 hamlede beraberlik yapılması da hoş bir durum değildir.Yani bu kuralın olmasının da olmamasının da iyi ve kötü yönleri var ancak bu yönler hep farklı kesimlere yönelik.Bu kuralın koyulmasındaki amaç çok üst düzey turnuvalarda kısa beraberlikleri önleyip gerek maddi gerekse popülerite bakımından kazanç sağlamak değil midir?

Benim düşüncem bu kural her turnuvada uygulamamaktır.Kime ne Ateş Ülker - Tutku Dinçer maçı 3 hamlede beraberlikle sonuçlanmışsa.Ama Topalov - Anand maçı 3 hamlede beraberlikle sonuçlanırsa durum çok farklı olacaktır.Yani bu kuralı koyuluş amacına uygun olarak üst düzey turnuvalarda uygulayıp daha amatör turnuvalarda karışmamak gerekir.Türkiye için bakarsak Türkiye Şampiyonası'nda bu kuralı uygulamak gerekir ama tutup bir alışveriş merkezinin 15dakikalık turnuvasında uygulamanın bence anlamı yoktur.Yoksa tutup yaş gruplarında uygulanırsa 10 yaşında iki çocuğun şahlarını bir sağa bir sola gitmesini izleriz.Diyeceksiniz 16-18 yaşlarda kaliteli oyuncular kaliteli maçlar oynuyor diye.Ama o oyuncular zaten beraberlik yapmak istiyorsa hamle tekrarıyla yaparlar ve hakem 30 hamle olmamış deyince maçın hamle tekrarıyla sonlandırılmasını sağlayacak kadar kural bilgisine sahipler.

Sonuç olarak iki süper GM'nin maçını izlemek için o kadar para verip salona gelen satranç severleri, bilgisayarları başında heyecanla o maçı takip ederek internet sitelerine giriş sayılarını arttıran satranç severleri korumak için koyulan bir kuralı tutup 10 yaşındaki iki satranççıya uygulamak yada Ateş Ülker ve Tutku Dinçer'in karşılaştığı bir turnuvaya uygulamak kuralın koyuluş amacıyla çelişiyor gibi geliyor bana.